ಪದ್ಯ ೩೬ ೩೭: ದುರ್ಯೋಧನನು ತನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಹೇಗೆ ತೋಡಿಕೊಂಡನು?

ನೀನೊಳ್ಳೊಡುಂಟು ರಾಜ್ಯಂ
ನೀನುಳ್ಳೊಡೆ ಪಟ್ಟಮುಂಟು ಬೆಳ್ಗೊಡೆಯುಂಟುಯ್
ನೀನುಳ್ಳೊಡುಂಟು ಪೀಳಿಗೆ
ನೀನಿಲ್ಲದಿವೆಲ್ಲಮೊಳವೆ ಅಂಗಾಧಿಪತೀ (ದುರ್ಯೊಧನ ವಿಲಾಪಂ, ಪದ್ಯ ೩೬)

ಹರಿ ಬೇಡೆ ಕವಚಮಂ ನೀ
ನರಿದಿತ್ತಯ್ ಕೊಂತಿ ಬೇಡೇ ಬೆಗಡೆದೆ ಕೊಟ್ಟಯ್
ಪುರಿಗಣೆಯಂ ನಿನಗೆಣೆ ಕಸ
ವರಗಲಿ ಮೆಯ್ಗಲಿಯುಮಾವನಂಗಾಧಿಪತೀ (ದುರ್ಯೊಧನ ವಿಲಾಪಂ, ಪದ್ಯ ೩೭)

ತಾತ್ಪರ್ಯ:
ದುರ್ಯೋಧನನು ತನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಎಲೈ ಕರ್ಣ, ನೀನಿದ್ದರೆ ನನಗೂ ರಾಜ್ಯ, ಪದವಿ, ಪಟ್ಟ, ಶ್ವೇತಛತ್ರಿ, ಚಾಮರ, ಸಿಂಹಾಸನ ಎಲ್ಲವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ನೀನೆ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಇವೆಲ್ಲವಿದ್ದರೂ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ, ಈ ವೈಭವ ಸಂಪತ್ತುಗಳಿಂದ ನನಗಾವ ಸುಖವೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಎಲೈ ಕರ್ಣ ನೀನೆಂತಹ ದಾನಶೂರ, ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಮಗನ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ವಟುವೇಷದಲ್ಲಿ ಬಂದು
ನಿನ್ನ ಸಹಜವಾದ ಕವಚ ಕುಂಡಲವನ್ನು ಬೇಡಿದಾಗ, ನೀನು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಹಿಂಜರಿಯದೆ ಅವನ್ನು ನಿನ್ನ ಮೈಯಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿ ಕೊಟ್ಟೆಯೆಲ್ಲಾ, ಕುಂತಿಯು ತನ್ನ ಮಗನ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ನಿನ್ನ ಬಳಿ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರವಾದ ಪುರಗಣೆ (ಸುಡುವ ಬಾಣ)ಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬಾರದೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವಳಿಗೂ ನೀನು ಮಾತುಕೊಟ್ಟೆಯೆಲ್ಲಾ, ಚಿನ್ನವನ್ನು ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ದಾನ ಶೂರನಾಗಿ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾಗಿ ಮೆರೆದೆಯೆಲ್ಲಾ, ಇದರಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸರಿಸಮಾನನಾದವರು ಯಾರು ಕರ್ಣಾ! ಎಂದು ತನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡನು.

ಅರ್ಥ:
ರಾಜ್ಯ: ರಾಷ್ಟ್ರ; ಪಟ್ಟ: ಪದವಿ; ಬೆಳ್ಗೊಡೆ: ಶ್ವೇತಚ್ಛತ್ರ; ಪೀಳಿಗೆ: ಸಿಂಹಾಸನ; ಅಧಿಪತಿ: ರಾಜ, ಒಡೆಯ

ಹರಿ: ಕೃಷ್ಣ, ಇಂದ್ರ; ಅರಿದು: ಕತ್ತರಿಸಿ; ಅರಿ: ತಿಳಿ; ಮೆಯ್ಗಲಿ- ಪರಾಕ್ರಮಿ; ಬೇಡು: ಕೇಳು; ಅರಿ: ಕತ್ತರಿಸು;ಇತ್ತೆ: ನೀಡಿದೆ; ಬೆಗಡೆ: ಬೆಚ್ಚದೆ; ಕೊಟ್ಟಯ್: ನೀಡಿದೆ; ಪುರಿಗಣೆ: ಸುಡುವ ಬಾಣ; ಕಸವರಗಲಿ: ಚಿನ್ನವನ್ನು ದಾನಮಾಡುವುದರಲಿ;

ಪದವಿಂಗಡಣೆ:
ನೀನೊಳ್ಳೊಡ್+ಉಂಟು +ರಾಜ್ಯಂ
ನೀನುಳ್ಳೊಡೆ+ ಪಟ್ಟಮ್+ಉಂಟು +ಬೆಳ್ಗೊಡೆಯ್+ಉಂಟುಯ್
ನೀನುಳ್ಳೊಡ್+ಉಂಟು +ಪೀಳಿಗೆ
ನೀನಿಲ್ಲದ್+ಇವೆಲ್ಲಮೊಳವೆ +ಅಂಗಾಧಿಪತೀ

ಹರಿ +ಬೇಡೆ +ಕವಚಮಂ +ನೀನ್
ಅರಿದಿತ್ತಯ್ +ಕೊಂತಿ +ಬೇಡೇ +ಬೆಗಡೆದೆ+ ಕೊಟ್ಟಯ್
ಪುರಿಗಣೆಯಂ +ನಿನಗೆಣೆ+ ಕಸ
ವರಗಲಿ+ ಮೆಯ್ಗಲಿಯುಮ್+ಆವನ್+ಅಂಗಾಧಿಪತೀ

ಅಚ್ಚರಿ:
(೧) ಕರ್ಣನು ತನ್ನ ಬಾಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತ ಶೋಕಿಸುವ ಪದ್ಯ
(೨) ಕರ್ಣನ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಶೋಕವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಪದ್ಯ

ಪದ್ಯ ೩೩, ೩೪: ದುರ್ಯೋಧನನ ಕರ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಗೆ ದುಃಖಿಸಿದನು?

ಅನೃತಂ ಲೋಭಂ ಭಯಮೆಂ
ಬಿನಿತುಂ ನೀನರ್ದ ನಾಡೊಳಿರ್ಕುಮೆ ರವಿನಂ
ದನ ನನ್ನಿ ಚಗಮಣ್ಮೆಂ
ಬಿನಿತರ್ಕಂ ನೀನೆ ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗನಾದಯ್ (ದುರ್ಯೋಧನ ವಿಲಾಪಂ, ೩೩ ಪದ್ಯ)

ಆನರೆವೆಂ ಪೃಥೆಯರೆವಳ್
ದಾನವರಿಪುವರೆವನರ್ಕನರೆವಂ ದಿವ್ಯ
ಜ್ಞಾನಿ ಸಹದೇವನರಿವಂ
ನೀನಾರ್ಗೆಂದಾರುಮರೆಯರಂಗಾಧಿಪತೀ (ದುರ್ಯೋಧನ ವಿಲಾಪಂ, ೩೪ ಪದ್ಯ)

ತಾತ್ಪರ್ಯ:
ನೀನಿರುವ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು, ಅತಿಯಾಸೆ, ಭಯವಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವೇ ಕರ್ಣಾ! ಸತ್ಯ, ತ್ಯಾಗ ಪರಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ ನೀನೆ ಸೂರ್ಯ ಹೀಗಿರುವಾಗ ಮರಣಹೊಂದಲು ನೀನೆ ನನಗಿಂತ ಮೊದಲಿಗನಾದೆಯಾ!

ನಾನು, ತಾಯಿಯಾದ ಕುಂತಿ, ತಂದೆಯಾದ ಸೂರ್ಯ, ಲೋಕಾಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣ, ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಸಹದೇವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನೀನು ಯಾರಿಗೆ ಜನಿಸಿದವನೆಂದು ಗೊತ್ತಿದೆ ಕರ್ಣಾ!

ಅರ್ಥ:
ಅನೃತ: ಸುಳ್ಳು; ಲೋಭ:ದುರಾಸೆ ಭಯ: ಅಂಜಿಕೆ; ನಾಡು: ರಾಜ್ಯ; ಇರ್ಕುಮೆ: ಇರುತ್ತೇನೆಯೆ; ನಂದನ:ಮಗ; ನನ್ನಿ: ನಿಜ, ದಿಟ; ಚಾಗ: ತ್ಯಾಗ; ಅಣ್ಮು: ಪರಾಕ್ರಮ; ಅರ್ಕ: ಸೂರ್ಯ, ಮೊದಲು: ಪ್ರಥಮ;

ಪೃಥೆ: ಕುಂತಿ; ಅರ್ಕ: ಸೂರ್ಯ; ದಾನವರಿಪು: ರಾಕ್ಷಸರ ವೈರಿ (ಕೃಷ್ಣ);ದಿವ್ಯ: ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಜ್ಞಾನಿ: ತಿಳಿದವ;

ಪದವಿಂಗಡಣೆ:
ಅನೃತಂ +ಲೋಭಂ +ಭಯಮೆಂಬ್
ಇನಿತುಂ +ನೀನರ್ದ +ನಾಡೊಳ್+ಇರ್ಕುಮೆ+ ರವಿ+ನಂ
ದನ+ ನನ್ನಿ+ ಚಗಮ್+ಅಣ್ಮೆಂಬ್
ಇನಿತ್+ಅರ್ಕಂ +ನೀನೆ +ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗನಾದಯ್

ಆನ್+ಅರೆವೆಂ +ಪೃಥೆ +ಅರೆವಳ್
ದಾನವರಿಪುವ್+ಅರೆವನ್+ಅರ್ಕನ್+ಅರೆವಂ +ದಿವ್ಯ
ಜ್ಞಾನಿ +ಸಹದೇವನ್+ಅರಿವಂ
ನೀನಾರ್ಗೆಂದ್+ಆರುಮ್+ಅರೆಯರ್+ಅಂಗಾಧಿಪತೀ

ಅಚ್ಚರಿ:
(೧) ಕರ್ಣನು ಸೂತಪುತ್ರನಲ್ಲ ಅವನು ಉತ್ತಮಕುಲದವನೆಂದು ತಿಳಿಸುವ ಪದ್ಯ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದೂ ನಿನಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಯಿತಲ್ಲಾ ಎಂದು ಕೊರಗುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯ
(೨) ಕರ್ಣನು ದಾನ ಶೂರ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಪದ್ಯದಿಂದ ಆತನ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು.